Groot Gemeentelijk Communicatieonderzoek: Communicatiematuriteit bij de Vlaamse lokale overheden (2026)
Lokale overheden pakken hun communicatie steeds professioneler aan. Er zijn meer afspraken en richtlijnen, communicatiediensten beschikken vaker over een eigen budget en artificiële intelligentie vindt snel haar weg naar de werkvloer. Tegelijk blijft het takenpakket groeien zonder dat de personeelscapaciteit even sterk volgt. Dat blijkt uit de nieuwe editie van het Groot Gemeentelijk Communicatieonderzoek van Thomas More hogeschool. We zetten de 10 belangrijkste bevindingen op een rijtje.
- Besluit 1: Dichter bij het beleid, meer waardering
- Besluit 2: Communicatie verloopt meer doordacht en met een eigen budget
- Besluit 3: Meer werk, krappe personeelsbezetting
- Besluit 4: Het communicatiewerk zit nog vooral bij de communicatiedienst, maar vind je vaak ook elders in de gemeentelijke organisatie
- Besluit 5: Kleine gemeenten blijven het moeilijk hebben om een volwaardige communicatiewerking uit te bouwen
- Besluit 6: Gemeenten werken (te) weinig samen
- Besluit 7: Iets meer professionalisering van meten en monitoring
- Besluit 8: Participatie danst op het slappe koord tussen amateurisme en professionalisme
- Besluit 9: De inzet van kanalen blijft omnimediaal, met enkele verschuivingen
- Besluit 10: Er zijn veel uitdagingen, die men deels probeert aan te pakken met inzet van artificiële intelligentie
- Communicatiematuriteit
- Download de synthesetekst en het uitgebreid rapport
Communicatie schuift steeds dichter naar het centrum van het lokale bestuur. In 56% van de gemeenten is de burgemeester bevoegd voor communicatie. Tegelijk stijgt de waardering voor het communicatiewerk, zowel bij politieke mandatarissen als bij leidinggevenden en medewerkers.
Maar er is ook een keerzijde: de helft van de lokale besturen ervaart meer politieke profilering en/of inmenging in de overheidscommunicatie. In 2022 was dat nog maar 25%. De grens tussen overheidscommunicatie en politieke profilering komt dus meer onder druk te staan. 
Lokale besturen ontwikkelen steeds meer kaders, richtlijnen en afspraken om hun communicatie te professionaliseren. Zo heeft ongeveer 8 op de 10 gemeenten afspraken over sociale media, pers en politiek neutrale overheidscommunicatie. Ook nieuwe thema's zoals digitale toegankelijkheid en AI vinden hun weg naar het communicatiebeleid.
Vooral op budgettair vlak is er een grote vooruitgang: 91% van de communicatiediensten beschikt over een eigen communicatiebudget, tegenover 64% in 2022. 
Maar liefst 98% van de lokale overheden geeft aan dat het takenpakket van de communicatiedienst de afgelopen vijf jaar is toegenomen. Participatie, interne communicatie, monitoring, crisiscommunicatie, employer branding en AI zorgen voor bijkomend werk.
Die toename vertaalt zich nauwelijks in extra personeel. 65% van de gemeenten vindt dat er onvoldoende personeelscapaciteit is om de veelheid en verscheidenheid aan taken te realiseren. Die spreidstand is niet houdbaar en lokale overheden zullen hier keuzes moeten maken: ofwel activiteiten en kanalen inperken, ofwel extra middelen voorzien.
Besluit 4: Het communicatiewerk zit nog vooral bij de communicatiedienst, maar vind je vaak ook elders in de gemeentelijke organisatie
Bij de meeste lokale overheden staat een centrale communicatiedienst in voor het professionele communicatiewerk.
Daarnaast heeft 68% van de lokale besturen communicatieantennes: medewerkers van andere diensten die beperkte communicatietaken opnemen. In 2022 was dat 64%. Communicatie wordt zo steeds meer een gedeelde verantwoordelijkheid binnen de organisatie.
Besluit 5: Kleine gemeenten blijven het moeilijk hebben om een volwaardige communicatiewerking uit te bouwen
Kleine gemeenten blijven het moeilijk hebben om een kwaliteitsvolle, eigentijdse communicatiewerking te ontwikkelen. Gemeenten met minder dan 10.000 inwoners beschikken gemiddeld over 1,1 VTE communicatiemedewerker. Dat is wel een verbetering tegenover 2022, toen dat nog 0,84 VTE was.
Toch zien we bij zowat elk aspect van gemeentelijke communicatie dat kleinere gemeenten achterophinken. Ze beschikken bijvoorbeeld minder vaak over een eigen communicatiebudget en minder vaak over formele communicatiekaders.
De samenwerking met andere lokale partners (politiezone, brandweerzone, intercommunales, eerstelijnszone) is sinds de coronaperiode sterk teruggevallen. Voor elk van die partners ligt dat aandeel lager dan in 2022.
Nochtans heeft de bevolking baat bij lokale organisaties die hun communicatie op elkaar afstemmen en elkaar versterken.
Lokale overheden meten hun communicatie iets professioneler. Gratis statistieken van sociale media blijven het populairst, maar er is ook een verschuiving naar betalende monitoringtools en een bredere monitoring van eigen media, sociale media en publieke opinie.
Toch blijft er groeimarge. Slechts 1 gemeente op 10 gebruikt de verzamelde data systematisch om de communicatie bij te sturen. Data verzamelen gebeurt dus steeds meer, echt datagedreven werken veel minder.
Lokale besturen zetten een brede mix van participatiemethodieken in: van adviesraden, meldpunten en bewonersvergaderingen tot nieuwere vormen zoals burgerpanels en online dialoogplatformen. Opvallend is dat sommige digitale participatiekanalen terrein verliezen en besturen opnieuw wat meer kiezen voor rechtstreeks en persoonlijk contact.
64% van de gemeenten heeft ondertussen een coördinator of specialist voor inspraak en participatie. Maar bij 1 op 3 is niemand verantwoordelijk en moet telkens opnieuw worden uitgezocht hoe participatie wordt aangepakt.
Lokale overheden worden steeds digitaler. Instagram en LinkedIn groeien sterk, net als WhatsApp, gemeentelijke apps en digitale nieuwsbrieven. X, het vroegere Twitter, maakt de omgekeerde beweging: het gebruik daalde van 37% in 2022 naar amper 4% in 2026.
Maar meer digitaal betekent niet minder print. Gemeentelijke informatiebladen, bewonersbrieven, flyers en brochures blijven populair. Ook mondelinge communicatie blijft belangrijk, met onder meer een groeiende inzet van huisbezoeken.
Besluit 10: Er zijn veel uitdagingen, die men deels probeert aan te pakken met inzet van artificiële intelligentie
Artificiële intelligentie is de grote nieuwkomer in deze editie. AI wordt vooral gebruikt om teksten te herschrijven, ideeën te genereren, samen te vatten, taal te redigeren en beeldmateriaal te ontwikkelen.
Lokale besturen gebruiken AI dus vooral als assistent bij het produceren en verbeteren van content. Meer strategische toepassingen zijn nog veel minder ingeburgerd. Daar liggen voor de komende jaren nog heel wat mogelijkheden.
Voor het eerst brengt het Groot Gemeentelijk Communicatieonderzoek expliciet de communicatiematuriteit van lokale besturen in kaart. Daarbij wordt gekeken naar strategisch beleid, organisatie en capaciteit, monitoring en participatie, digitale en AI-maturiteit en professionele positionering.
De algemene conclusie is positief: gemeentelijke communicatie professionaliseert verder en de communicatiematuriteit neemt toe. Maar de vraag is hoe houdbaar die evolutie is. De workload blijft groeien, terwijl de personeelscapaciteit begrensd blijft.
Het Groot Gemeentelijk Communicatieonderzoek
Het Groot Gemeentelijk Communicatieonderzoek is een online enquête van Thomas More hogeschool bij de communicatieverantwoordelijken van de Vlaamse steden en gemeenten. 224 van de 285 steden en gemeenten (79%) namen deel.
Het was dit jaar de zevende editie van het onderzoek. Thomas More hogeschool deed gelijkaardig onderzoek in 1997, 2003, 2008, 2013, 2017 en 2022.
Download de synthesetekst en het uitgebreid rapport
Volg ook het webinar over het onderzoek op donderdag 10 september
