Niet communiceren over mensen, maar met mensen

Voor W13, de welzijnsvereniging van Zuid-West-Vlaanderen, is inclusieve communicatie veel meer dan begrijpelijke taal of diverse beelden gebruiken. De essentie zit volgens Axel in betrokkenheid. Wie communiceert over kwetsbare doelgroepen, moet hen ook een stem geven in hoe dat verhaal verteld wordt.
Dat betekent dat communicatie niet vertrekt vanuit aannames of vanuit de eigen expertise van de communicatiemedewerker, maar vanuit gesprekken met de mensen om wie het gaat. In die communicatie neem je hun ervaringen, verwachtingen en bezorgdheden mee.

Een realistische beeldvorming vraagt vertrouwen

Een mooi voorbeeld daarvan is de beelddatabank rond dak- en thuisloosheid waarmee W13 een Kortom Award won. Het project ontstond omdat media en organisaties vaak teruggrepen naar hetzelfde stereotype beeld van dakloosheid: een oudere man op een bankje met een blikje bier in de hand. In plaats van zelf te bepalen hoe het anders moest, ging W13 eerst in gesprek met de cliëntenraad van het CAW. Samen zochten ze naar een beeldvorming die beter aansloot bij de realiteit.

De fotograaf bouwde eerst een vertrouwensband op met de deelnemers. Pas nadat hij hen leerde kennen tijdens informele ontmoetingen, werden foto's gemaakt. Die voorbereiding zorgde ervoor dat mensen zich veilig voelden om mee te werken en zichzelf te tonen. Axel benadrukt dat die investering noodzakelijk is om authentiek te communiceren over een doelgroep. Je moet hun leefwereld eerst proberen te begrijpen.

Geef mensen ook na de opnames inspraak

Participatie stopt niet wanneer de foto's of video's gemaakt zijn. Ook daarna bleef W13 de betrokkenen actief betrekken. De deelnemers kregen hun foto's onmiddellijk te zien. Sommigen kozen er bewust voor om met hun rug naar de camera te poseren. Andere foto's werden licht bewerkt om de privacy beter te beschermen.

Voor de beeldbank online kwam, kregen alle deelnemers de kans om hun foto's opnieuw te bekijken en goed te keuren. Die extra controlemomenten zorgden ervoor dat de afgebeelde personen eigenaar bleven van hun verhaal.

Laat de doelgroep zelf het verhaal vertellen

Diezelfde filosofie past W13 ook toe binnen het project OPEN, een netwerk- en participatietraject rond inburgering voor nieuwkomers. In plaats van begeleiders of coördinatoren aan het woord te laten, koos de organisatie ervoor om de deelnemers zelf te laten vertellen wat het project voor hen betekent. Dat vroeg opnieuw veel voorbereiding. Niet iedereen voelde zich meteen comfortabel voor een camera en voor mensen die nog Nederlands leren, vormt zo'n opname een extra uitdaging.

Toch was net die keuze volgens Axel de sleutel tot het succes. Echte verhalen van echte mensen zorgen voor veel meer herkenbaarheid en geloofwaardigheid dan wanneer een organisatie zelf haar werking toelicht.

De communicatieprofessional als adviseur

Binnen W13 werken heel wat inhoudelijke experten met een diepgaande kennis van hun vakgebied. Vanuit hun dagelijkse werking staan ze vooral stil bij de inhoud en de uitvoering van projecten. Als communicatieprofessional bekijkt Axel diezelfde projecten vanuit een andere bril. Door actief in gesprek te gaan met collega's en te luisteren naar waar zij mee bezig zijn, ontdekt hij verhalen en communicatiekansen die anders misschien onbenut zouden blijven.

Die adviserende rol vraagt dat je vertrouwt op je eigen communicatie-expertise en die op een constructieve manier inzet. Soms zie jij als communicatieprofessional de communicatieve waarde van een project sneller dan je collega's. Op andere momenten geef je net aan dat een idee minder geschikt is om extern over te communiceren.

Luisteren blijft de belangrijkste communicatievaardigheid

Luisteren naar collega's, luisteren naar experten, maar vooralluisteren naar de doelgroep zelf. Volgens Axel beschikken communicatieprofessionals vandaag over heel wat hulpmiddelen. AI kan helpen bij communicatieplannen, persona's of brainstorms. Toch mag technologie nooit het vertrekpunt worden. Zijn gouden tip is dan ook eenvoudig: ga eerst in gesprek met de mensen voor wie je communiceert. Pas daarna begin je aan je communicatieplan.

Enkele tips om inclusiever te communiceren:

• Betrek je doelgroep vanaf het begin bij communicatie die over hen gaat.
• Investeer tijd in het opbouwen van vertrouwen vóór je beelden of verhalen maakt.
• Geef deelnemers inspraak en controle over hoe ze worden afgebeeld.
• Laat mensen zoveel mogelijk hun eigen verhaal vertellen.
• Neem als communicatieprofessional een proactieve adviserende rol op binnen je organisatie.